De verlichting van je eigen tuin zorgt voor veiligheid en sfeer, vooral als we genieten van sfeervol licht op en rond de beplanting. Daarbij kunnen we licht zo inzetten dat het zowel aan onze behoeften als aan het milieu voldoet.
Verlichting mag er niet toe leiden dat insecten en andere dieren hun oriëntatie verliezen en bijvoorbeeld problemen ondervinden bij het zoeken van voedsel. Want als er geen insecten zijn, kunnen onze prachtige bomen en perken niet worden bestoven.
Wat kun je doen om je tuin insect- en diervriendelijk in te richten en tegelijkertijd verlichting te hebben? Een van de oplossingen is de juiste lichtkleur.
Een samenvatting van de belangrijkste punten vind je overigens ook aan het eind van deze pagina in ons overzicht van insectvriendelijke verlichting.
1. Welke lichtkleur is insectvriendelijk?
Nachtelijke insecten worden aangetrokken door licht dat een bijzonder hoog aandeel blauw bevat. Zij zien het licht aan voor de maan, die belangrijk is voor hun oriëntatie. We noemen dit licht "koud licht". Neutraal wit licht zit in het gebied tussen 3300 en 5300 kelvin, daglicht heeft meer dan 5300 kelvin. Hoe kouder dus het licht, hoe meer insecten door de lamp worden aangetrokken. Dit leidt ertoe dat ze zonder oriëntatie naar de lamp vliegen en geen voedsel meer kunnen vinden.
Hoe meer rood het licht bevat, hoe minder schadelijk het voor de nuttige diertjes is. Maar ook voor ons heeft goud licht (of amber licht) meer voordelen. Het warmwitte licht doet ons denken aan een zonsondergang: zo creëer je gezelligheid en ontspanning in de tuin. De kleurtemperatuur van Gold Light ligt tussen 2200 en 3000 kelvin.
Wil je meer te weten komen over het onderwerp kleurtemperatuur en de effecten ervan, neem dan een kijkje in ons lichtlexicon!
2. Waarheen moet ik mijn licht richten?
In de tuin verlichten we graag datgene waar we trots op zijn: vormgesnoeide struiken, prachtige bomen en onze mooiste bloemperken. Om de dieren niet te storen, is het belangrijk hoe het licht gericht is.
Dieren gaan in het donker op zoek naar voedsel in hun territorium. Door buitenverlichting kunnen zogenaamde lichtsporen ontstaan, die het territorium beperken en dus de zoektocht naar voedsel kunnen beïnvloeden. Om dit te vermijden is het al voldoende om niet de hele tuin te verlichten, maar delen onverlicht te houden waar dieren niet gestoord worden. Bovendien zorgt het samenspel van licht en donker voor extra diepte, wat een nog aantrekkelijkere avondsfeer in de tuin creëert.
3. Hoe ga ik verantwoordelijk om met verlichting?
Veel dieren zijn 's nachts actief en bewegen zich veilig voort in het donker. Als we de tuin tot diep in de nacht verlichten, is het voor de dieren niet mogelijk om voedsel te zoeken, omdat we hun natuurlijke proces verstoren. Daarom is het belangrijk om alleen de plaatsen te verlichten die ook echt worden gebruikt: wie op het terras barbecuet, heeft geen licht in de voortuin nodig.
Terwijl sommige ruimtes licht nodig hebben voor de oriëntatie, zorgt het in andere ruimtes voor een sfeervolle ambiance. Als je deze plaatsen wilt verlichten, let er dan op dat je oppervlakken kiest die het licht niet onnodig weerkaatsen. Met dimbare armaturen kun je de helderheid aanpassen om een gezellige sfeer te creëren die de impact op de dierenwereld beperkt. Meer over het onderwerp dimmen vind je in ons lichtlexicon.
Als de avond op het terras of in de tuin valt en je de tuin verlaat, moet het licht worden uitgeschakeld. Vooral bomen, struiken en perken mogen 's nachts niet verlicht blijven. Ga je 's nachts niet meer naar buiten, schakel dan ook de padverlichting uit.
Voor de verlichting van paden die nog worden gebruikt, zijn lampen met geïntegreerde bewegingsmelder geschikt, die het licht inschakelen wanneer iemand nadert en het na een paar seconden automatisch weer uitschakelen. Zo ga je verantwoordelijk om met buitenverlichting, wat niet alleen goed is voor het milieu, maar ook voor je portemonnee.
Informatie over de effecten van lichtimmissies op nachtactieve dieren van de Vereniging van de Elektrotechnische en Digitale Industrie ZVEI e. V.
Drie studies van het WSL (Federaal Instituut voor Bos, Sneeuw en Landschap) en EKZ (Elektriciteitswerken van het kanton Zürich)
2017: Insecten houden van schemerig licht
2019: Warm licht trekt minder insecten aan
“Uit de evaluatie bleek dat amberkleurig licht aanzienlijk minder insecten aantrekt dan licht met 3000 tot 4000 kelvin.”
2021: Invloed van lichtkleur en armatuurvorm op donkere locaties
Onderzoeksperiode: half juni 2021 tot eind augustus 2024, telkens in de zomer
Sterrenpark UNESCO-biosfeerreservaat Rhön + vakgroep Dark Sky van de Vereniging van Sterrenvrienden: aanbevelingen voor het verminderen van lichtvervuiling
Privéverlichting: “Er mag alleen warm wit licht met een kleurtemperatuur van minder dan 3000 K, bij voorkeur 2200 - 2700 K, worden gebruikt.”
Aantrekkingskracht van moderne verlichting op nachtactieve insecten Resultaten van een veldonderzoek in Tirol
Mag. Dr. Peter Huemer, Mag. Hannes Kühtreiber, Mag. Dr. Gerhard Tarmann; Innsbruck, december 2010
Onderzoek naar de aantrekkingskracht van straatverlichting op nachtactieve insecten, met inbegrip van leds
Gerhard Eisenbeis en Klaus Eick: Natur und Landschaft 86, 2011, p. 298
